W badaniach przeprowadzonych przez dr Katarzynę Leśniewską-Napierałę i mgr inż. Tomasza Mikołajczyka z Instytutu Zagospodarowania Środowiska i Polityki Przestrzennej Wydziału Nauk Geograficznych Uniwersytetu Łódzkiego szczególną uwagę poświęcono modernizacji energetycznej budynków (retrofitting), rozwiązaniom opartym na przyrodzie (Nature-Based Solutions – NBS) oraz zagęszczaniu zabudowy (densification). Każda z nich może poprawiać warunki mieszkaniowe, ale ich wdrażanie wiąże się z odmiennymi wyzwaniami. Badania przeprowadzono w ramach projektu ReHousIn, finansowanego z programu Horyzont Europa, poświęconego ograniczaniu nierówności mieszkaniowych w kontekście zielonej i cyfrowej transformacji.
Od pomysłu do realizacji
Podstawą analizy były dyskusje przeprowadzone podczas spotkań Policy Lab w marcu i kwietniu 2025 roku. Uczestniczyli w nich przedstawiciele administracji publicznej, środowiska naukowego, organizacji pozarządowych, aktywiści i przedstawiciele rynku mieszkaniowego. Autorzy analizowali, jak uczestnicy rozumieją te strategie, jakie dostrzegają możliwości ich wykorzystania i co utrudnia działania w praktyce.
W przeprowadzonych dyskusjach ujawniły się bariery związane z rozproszeniem odpowiedzialności, ograniczeniami finansowymi, niejasnościami regulacyjnymi oraz różnym poziomem społecznej akceptacji. Wyniki wskazują, że korzyści środowiskowe i społeczne nie pojawiają się automatycznie wraz z realizacją inwestycji.
Trzy strategie, różne wyzwania
Jak podkreślają Autorzy zestawienie tych perspektyw pokazuje, dlaczego jednej recepty nie można zastosować we wszystkich miastach i dzielnicach. Poszczególne obszary różnią się stanem zabudowy, dostępnością zieleni i infrastruktury, a także sytuacją ekonomiczną mieszkańców. Inne wyzwania pojawiają się przy modernizacji starych kamienic, inne na osiedlach mieszkaniowych, a jeszcze inne przy przekształcaniu terenów poprzemysłowych. Rozwiązanie korzystne w jednym miejscu może więc w innym wymagać dodatkowego wsparcia finansowego, ochrony mieszkańców przed wzrostem kosztów lub większej dbałości o zachowanie terenów zieleni.
Znaczenie mają również możliwości instytucji odpowiedzialnych za realizację tych działań: dostępne środki, kompetencje pracowników oraz zdolność do współpracy między jednostkami zajmującymi się mieszkalnictwem, środowiskiem i planowaniem przestrzennym.
Ważny jest także sposób podejmowania decyzji, np. czy mieszkańcy mają możliwość zgłoszenia swoich potrzeb i obaw oraz czy ich głos wpływa na ostateczny kształt inwestycji. Dostosowanie działań do lokalnego kontekstu wymaga zatem rozpoznania zarówno potrzeb danego miejsca, jak i możliwości osób, które w nim mieszkają.
Planowanie z uwzględnieniem mieszkańców
Wyniki badań wskazują na potrzebę ścisłego powiązania polityki mieszkaniowej, ochrony środowiska i planowania przestrzennego. Działania podejmowane w każdym z tych obszarów wpływają bowiem na warunki życia mieszkańców i koszty zamieszkiwania. Modernizacja budynku może ograniczyć zużycie energii i obniżyć rachunki, lecz wzrost wartości nieruchomości oraz koszty remontu mogą przełożyć się na wyższe opłaty dla lokatorów.
Nowy park poprawia jakość otoczenia i zapewnia miejsce wypoczynku, ale zwiększenie atrakcyjności okolicy może sprzyjać wzrostowi cen mieszkań i czynszów. Z kolei zagęszczanie zabudowy pozwala lepiej wykorzystać istniejącą infrastrukturę i ograniczać zajmowanie terenów podmiejskich, jednak bez odpowiedniego planowania może prowadzić do utraty zieleni i przeciążenia lokalnych usług.
Dlatego przy ocenie takich przedsięwzięć trzeba uwzględniać zarówno korzyści środowiskowe, jak i ich możliwe konsekwencje społeczne. Ważne jest ustalenie, kto skorzysta z inwestycji, kto poniesie jej koszty i czy poprawa jakości przestrzeni nie utrudni mniej zamożnym mieszkańcom pozostania w dotychczasowym miejscu zamieszkania. Wymaga to współpracy instytucji odpowiedzialnych za różne obszary polityki miejskiej oraz włączania mieszkańców w podejmowanie decyzji już na etapie przygotowania działań.
Zielona transformacja może być szansą na poprawę warunków mieszkaniowych, jeśli inwestycjom towarzyszą rozwiązania chroniące dostępność mieszkań i odpowiadające na potrzeby różnych grup społecznych. O jej powodzeniu decydują więc również zasady finansowania, podział odpowiedzialności i możliwość wpływania mieszkańców na kierunek zmian. Tak rozumiane planowanie pozwala połączyć troskę o środowisko z troską o osoby, które na co dzień korzystają z miejskiej przestrzeni.
Źródło: Leśniewska-Napierała Katarzyna, Mikołajczyk Tomasz: Urban planning strategies addressing housing inequalities: implementation perspectives from Poland, European Journal of Spatial Development, Nordregio, vol. 23, nr 4, 2026, s. 39-69, DOI:10.5281/zenodo.21700084
